Samenvatting

Annemiek Schep-Akkerman, René van Leeuwen. Spirituele zorg. TvZ Tijdschrift voor verpleegkundigen, nr 11-12, 2009

Spirituele zorg: vanzelfsprekend, maar niet vanzelf

Verpleegkundigen vinden spirituele zorg vanzelfsprekend tot hun taak behoren, maar zien tegelijk tal van barrières om daadwerkelijk die zorg te verlenen. Zij zien hun rol vooral in het signaleren en doorverwijzen, voelen zich weinig toegerust en niet de meest aangewezen persoon. Tevens wijzen zij erop dat een ziekenhuisverblijf meestal te kort is en weinig mogelijkheden biedt voor het verlenen van spirituele zorg. Dit alles blijkt uit de antwoorden op online enquête Zorg en Spiritualiteit die begin dit jaar werd gehouden via de website van TvZ.

Volgens de onderzoekers René van Leeuwen en Annemiek Schep-Akkerman van het lectoraat Zorg en Spiritualiteit van de Gereformeerde Hogeschool in Zwolle lijkt het erop dat verpleegkundigen koudwatervrees hebben om actief spirituele zorg te verlenen.

Te passief

Bijna alle verpleegkundigen kunnen zich vinden in de door de onderzoekers gebruikte omschrijving van spiritualiteit: ‘het levensbeschouwelijk dan wel religieus functioneren van de mens, waartoe ook vragen van zingeving en zinervaring behoren’. Vrijwel elke verpleegkundigen vindt ook dat er voor haar een taak ligt op het gebied van spirituele zorg.

In de praktijk blijkt de patiënt echter te bepalen of spiritualiteit ter sprake komt. Tweederde van de verpleegkundigen zegt in gesprek met de patiënt te luisteren naar spirituele vragen en behoeften, terwijl nog geen derde van de respondenten in het contact met de patiënt zelf een gesprek aangaat over spiritualiteit. Terwijl toch uit onderzoek blijkt dat gerichte aandacht voor de spiritualiteit van de patiënt positieve gezondheidsveranderingen teweegbrengt.

Barrières

De barrières die verpleegkundigen zeggen te ondervinden, scoren heel hoog en variëren van ‘onbekendheid met een richtlijn en interventies’ tot ‘het ziekenhuisverblijf van de patiënt

is te kort’ en ‘de instelling geeft onvoldoende ruimte voor spirituele gesprekken’.

De onderzoekers zijn van mening dat verpleegkundigen het verlenen van spirituele zorg moeilijker maken dan het is. Het gaat bij spirituele zorg om een vorm van persoonlijk contact, die moeilijk te vangen is in protocollen en standaarden. Belangrijk is dat je er bént voor de patiënt. Dat je even aandacht voor hem of haar hebt. Simpele technieken volstaan. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat één zinnetje de kern van de zaak goed weergeeft: Are you at peace? Op zo’n vraag komen al snel spirituele zaken naar voren, wanneer die spelen. Zo’n gesprek kun je als verpleegkundige prima zelf voeren. Daarvoor hoef je niet te verwijzen naar een geestelijk verzorger.

Aanbevelingen

Verpleegkundigen kunnen met simpele technieken een actieve rol spelen bij het verlenen van spirituele zorg. Zij zijn zich echter onvoldoende bewust van het belang hiervan. Het inbedden van spirituele zorg in het multidisciplinaire zorgproces kan het proces van bewustwording belangrijk versnellen, bijvoorbeeld door het onderwerp bij elk overleg even de revue te laten passeren Ook bij- en nascholing kan een rol in de gewenste bewustwording vervullen.

Verder is de zorgvisie van het management van zorginstellingen belangrijk: geven managers ruimte voor spirituele zorg, hebben ze het op hun netvlies, geven ze de zorgverleners ook het idee dat spirituele zorg belangrijk is?

Hogescholen moeten nadenken over hun onderwijs, want de attitude van studenten ten opzichte van het verlenen van (alle soorten) zorg wordt tijdens hun leerjaren gevormd. Wat geef je de studenten mee, wat leer je ze over spirituele zorg?